Sababu za Kisayansi, Athari kwa Uwezo wa Kupata Mtoto na Njia za Tiba
Mwanaume anapofikia kilele cha tendo la ndoa, wengi hutegemea kuona kiwango cha kawaida cha shahawa kikitoka. Hata hivyo, baadhi ya wanaume hugundua kuwa kiasi cha shahawa wanachotoa ni kidogo sana kuliko walivyozoea au kuliko wanavyotarajia. Wengine huanza kupata wasiwasi wanapoona shahawa hutoka kwa matone machache tu, huku wengine wakikumbana na changamoto ya kushindwa kumpa ujauzito mwenzi wao licha ya kufanya tendo la ndoa mara kwa mara.
Kitaalamu, hali ya kutoa kiasi kidogo cha shahawa huitwa hypospermia. Kwa mujibu wa miongozo ya WHO (World Health Organization), ujazo wa shahawa unaochukuliwa kuwa wa kawaida baada ya kumwaga huwa kwa wastani kuanzia takribani mililita 1.4 au zaidi, ingawa kiasi hiki kinaweza kutofautiana kati ya mwanaume mmoja na mwingine. Ni muhimu kuelewa kuwa kiwango kidogo cha shahawa hakimaanishi moja kwa moja kuwa mbegu za uzazi (spermatozoa) ni chache au kwamba mwanaume hana uwezo wa kumpa ujauzito mwanamke. Wanaume wengine hutoa shahawa kidogo lakini zikiwa na idadi nzuri ya mbegu za uzazi, wakati wengine wanaweza kutoa shahawa nyingi lakini zikiwa na mbegu chache au zenye ubora duni.
Hivyo, kutathmini afya ya uzazi wa mwanaume hakutegemei kuangalia kiasi cha shahawa pekee, bali pia ubora wa mbegu za uzazi, uwezo wake wa kuogelea (motility), umbo lake (morphology), pamoja na afya ya mfumo mzima wa uzazi.
Shahawa Hutengenezwaje?
Ili kuelewa kwa nini mwanaume anaweza kutoa shahawa chache, ni muhimu kwanza kufahamu jinsi shahawa zinavyotengenezwa.
Watu wengi hudhani kuwa shahawa zote hutengenezwa kwenye korodani, jambo ambalo si kweli. Korodani hutengeneza mbegu za uzazi pekee (sperm cells), lakini sehemu kubwa ya kimiminika kinachounda shahawa hutokana na tezi mbalimbali za mfumo wa uzazi.
Kwa wastani:
- Takribani asilimia 60–70 ya kimiminika cha shahawa hutoka kwenye seminal vesicles.
- Asilimia 20–30 hutolewa na tezi ya kibofu (prostate gland).
- Kiasi kidogo hutolewa na bulbourethral glands.
- Mbegu za uzazi kutoka kwenye korodani huchangia sehemu ndogo ya ujazo wa shahawa.
Hii ina maana kuwa mwanaume anaweza kuwa na korodani zinazofanya kazi vizuri lakini bado akatoa shahawa chache ikiwa kuna tatizo kwenye tezi zinazochangia kutengeneza kimiminika hicho.
Kiasi Kidogo cha Shahawa Hakimaanishi Nguvu za Kiume Zimepungua
Hili ni kosa ambalo wanaume wengi hulifanya.
Nguvu za kiume (erectile function), hamu ya tendo la ndoa (libido), uwezo wa kumwaga shahawa, na uwezo wa kupata mtoto ni mambo manne tofauti.
Kwa mfano:
- Mwanaume anaweza kuwa na nguvu nzuri za kusimamisha uume lakini akatoa shahawa chache.
- Anaweza kutoa shahawa nyingi lakini mbegu zake zikawa hazitembei vizuri.
- Anaweza kutoa shahawa kidogo lakini zikiwa na mbegu nyingi zenye uwezo mkubwa wa kurutubisha yai.
Ndiyo maana madaktari wa uzazi hawategemei macho pekee kutathmini afya ya shahawa. Hufanya uchunguzi wa maabara unaoitwa semen analysis, ambao hupima ujazo wa shahawa, idadi ya mbegu za uzazi, uwezo wake wa kuogelea, umbo lake na viashiria vingine muhimu.
Sababu Zinazoweza Kusababisha Shahawa Kuwa Chache
Tatizo hili linaweza kutokana na sababu nyingi, zikiwemo:
1. Kutokunywa Maji ya Kutosha
Mwili unapopungukiwa na maji, uzalishaji wa vimiminika mbalimbali hupungua, ikiwa ni pamoja na sehemu ya kimiminika kinachounda shahawa. Hali hii inaweza kufanya shahawa zionekane nzito na kuwa na ujazo mdogo.
2. Kumwaga Shahawa Mara Nyingi Kwa Muda Mfupi
Iwapo mwanaume anamwaga shahawa mara nyingi ndani ya saa chache au siku moja, mwili unaweza usiwe umejaza tena kiwango cha kawaida cha kimiminika. Ndiyo maana mara nyingi kumwaga mara ya pili au ya tatu ndani ya muda mfupi kunaweza kutoa shahawa kidogo kuliko mara ya kwanza.
Hii ni hali ya kawaida na si ugonjwa.
3. Umri
Kadiri umri unavyoongezeka, shughuli za baadhi ya tezi za uzazi huanza kupungua. Hali hii inaweza kusababisha kupungua kwa kiasi cha shahawa pamoja na mabadiliko katika ubora wa mbegu za uzazi.
Hata hivyo, si kila mwanaume mwenye umri mkubwa hupata tatizo hili. Afya ya jumla, mtindo wa maisha na magonjwa mengine pia huchangia.
4. Upungufu wa Homoni za Testosterone
Homoni ya testosterone ina mchango mkubwa katika uzalishaji wa mbegu za uzazi na utendaji wa mfumo wa uzazi.
Iwapo kiwango chake kitashuka kutokana na magonjwa ya korodani, matatizo ya tezi ya pituitari, matumizi ya baadhi ya dawa au sababu nyingine, mwanaume anaweza kupata:
- Kupungua kwa hamu ya tendo la ndoa.
- Kupungua kwa kiasi cha shahawa.
- Kupungua kwa ubora wa mbegu za uzazi.
- Uchovu wa mara kwa mara.
- Kupungua kwa nguvu za misuli.
Magonjwa ya Tezi ya Kibofu (Prostate)
Tezi ya kibofu huzalisha sehemu muhimu ya kimiminika cha shahawa.
Iwapo tezi hii itapata maambukizi, kuvimba (prostatitis), au matatizo mengine, kiasi cha shahawa kinaweza kupungua.
Dalili zinazoweza kuambatana nazo ni:
- Maumivu wakati wa kukojoa.
- Maumivu wakati wa kumwaga shahawa.
- Maumivu ya nyonga au sehemu ya chini ya mgongo.
- Kukojoa mara kwa mara.
Kuziba kwa Mirija ya Shahawa
Mbegu za uzazi husafirishwa kupitia mirija maalumu kutoka kwenye korodani kuelekea kwenye njia ya mkojo.
Iwapo mirija hiyo itaziba kutokana na maambukizi, upasuaji, jeraha au hali ya kuzaliwa nayo, shahawa zinaweza kutoka kwa kiasi kidogo au zikakosa mbegu za uzazi kabisa.
Katika hali kama hizi, uchunguzi wa maabara na wakati mwingine vipimo vya picha kama ultrasound vinaweza kusaidia kubaini chanzo.
Mfano wa Kwanza
Juma mwenye umri wa miaka 35 alifika kliniki akieleza kuwa kwa zaidi ya mwaka mmoja alikuwa akitoa shahawa kidogo sana. Alikuwa na wasiwasi kwamba hana tena uwezo wa kupata mtoto.
Baada ya kufanyiwa uchunguzi wa kina, ilibainika kuwa alikuwa anakunywa maji kidogo sana kutokana na kazi yake ya muda mrefu akiwa barabarani, na pia alikuwa na maambukizi ya tezi ya kibofu yaliyokuwa hayajatibiwa ipasavyo. Alipatiwa matibabu kulingana na chanzo cha tatizo na kufuatiliwa. Baada ya muda, ujazo wa shahawa uliongezeka na vipimo vya shahawa vilionyesha maboresho.
Mfano huu unaonyesha umuhimu wa kutafuta chanzo halisi badala ya kudhani kuwa kila mwanaume anayetoa shahawa chache amepoteza uwezo wa uzazi.