Maumivu ya mgongo na kiuno ni miongoni mwa matatizo ya kiafya yanayoathiri mamilioni ya watu duniani. Kwa mujibu wa Global Burden of Disease Study, maumivu ya mgongo wa chini (low back pain) ndiyo sababu kuu ya ulemavu kwa watu wazima katika nchi nyingi. Ingawa mara nyingi huzingatiwa kama tatizo la mifupa, misuli au uti wa mgongo pekee, tafiti za kisasa zinaonyesha kuwa yanaweza kuwa na athari kubwa katika afya ya uzazi wa mwanaume, hususan uwezo wa kupata na kudumisha uume wenye nguvu (erectile function), hamu ya tendo la ndoa (libido) na ubora wa maisha ya kingono.
Kitaalamu, nguvu za kiume hutegemea ushirikiano wa mifumo kadhaa ya mwili ikiwemo mfumo wa neva, mfumo wa mishipa ya damu, homoni, misuli ya nyonga (pelvic floor muscles) pamoja na afya ya akili. Endapo mfumo mmoja utaathirika, uwezo wa mwanaume kupata au kudumisha uume unaweza kupungua. Maumivu sugu ya mgongo na kiuno yana uwezo wa kuathiri mifumo yote hiyo kwa wakati mmoja.
Tafiti zilizochapishwa katika jarida la The Journal of Sexual Medicine zimeonyesha kuwa wanaume wenye maumivu sugu ya mgongo wana uwezekano mkubwa wa kupata matatizo ya nguvu za kiume kuliko wanaume wasiokuwa na maumivu hayo. Kadiri maumivu yanavyoongezeka na kuwa ya muda mrefu, ndivyo uwezekano wa kuathirika kwa afya ya ngono unavyoongezeka.
Moja ya sababu muhimu ni kwamba mishipa ya fahamu inayodhibiti nguvu za kiume hutoka katika sehemu ya chini ya uti wa mgongo. Mishipa hii hupeleka taarifa kutoka kwenye ubongo kwenda kwenye uume na pia hurudisha taarifa za hisia kutoka kwenye sehemu za siri. Endapo uti wa mgongo au mizizi ya neva (nerve roots) itabanwa kutokana na diski kuharibika, osteoarthritis, spinal stenosis au majeraha mengine, mawasiliano kati ya ubongo na uume yanaweza kupungua.
Wakati mwanaume anapopata msisimko wa kingono, ubongo hutuma ishara kupitia uti wa mgongo hadi kwenye neva za nyonga ambazo husababisha mishipa ya damu ya uume kulegea. Mishipa hiyo inapolegea, damu nyingi huingia ndani ya corpora cavernosa na kusababisha uume kusimama. Endapo ishara hizi zitakatizwa kutokana na matatizo ya mgongo au kiuno, uwezo wa kusimamisha uume unaweza kupungua au kutoweka kabisa.
Aidha, maumivu makali huamsha mfumo wa sympathetic nervous system, ambao kwa kawaida huandaa mwili kukabiliana na hatari. Mfumo huu husababisha mishipa ya damu kubana, mapigo ya moyo kuongezeka na homoni za msongo kama cortisol na adrenaline kuongezeka. Hali hii hupunguza uwezo wa mfumo wa parasympathetic unaohitajika ili uume usimame. Kwa hiyo, hata kama mwanaume ana hamu ya tendo la ndoa, maumivu yanaweza kuzuia mwitikio wa kawaida wa kusimamisha uume.
Sababu nyingine muhimu ni athari za maumivu katika ubongo. Maumivu ya muda mrefu hubadilisha namna ubongo unavyopokea na kuchakata taarifa. Tafiti za picha za ubongo (functional MRI) zimeonyesha kuwa watu wenye maumivu sugu hupata mabadiliko katika maeneo yanayohusika na hisia, motisha na raha. Mabadiliko haya yanaweza kupunguza hamu ya tendo la ndoa na kufanya mwanaume ashindwe kupata msisimko wa kutosha.
Maumivu ya mgongo pia huathiri ubora wa usingizi. Usingizi duni hupunguza uzalishaji wa testosterone, homoni muhimu katika afya ya uzazi wa mwanaume. Kitaalamu, sehemu kubwa ya testosterone huzalishwa wakati wa usingizi mzito, hasa katika kipindi cha REM sleep. Ikiwa maumivu yanamfanya mtu aamke mara kwa mara usiku, kiwango cha testosterone kinaweza kushuka taratibu.
Testosterone ina jukumu muhimu katika kuongeza hamu ya tendo la ndoa, kusaidia uzalishaji wa nitric oxide ndani ya mishipa ya damu ya uume, kudumisha afya ya misuli na mifupa pamoja na kusaidia uzalishaji wa mbegu za kiume. Kushuka kwa homoni hii kunaweza kusababisha kupungua kwa libido, uchovu wa mwili, kushuka kwa nguvu za misuli na matatizo ya kusimamisha uume.
Mbali na homoni, maumivu ya mgongo huathiri mzunguko wa damu. Wanaume wengi wenye maumivu makali hupunguza shughuli za mwili kutokana na kuogopa kuongeza maumivu. Kutofanya mazoezi kwa muda mrefu huongeza hatari ya unene kupita kiasi, kisukari, shinikizo la damu na magonjwa ya mishipa ya damu. Magonjwa haya yote yanajulikana kuwa sababu kuu za erectile dysfunction.
Mzunguko mzuri wa damu ni msingi wa nguvu za kiume. Takribani asilimia kubwa ya ujazo wa uume unaosimama ni damu. Hivyo, ugonjwa wowote unaopunguza uwezo wa mishipa kupanuka unaweza kuathiri uwezo wa kusimamisha uume.
Katika baadhi ya wagonjwa, chanzo cha maumivu ni lumbar disc herniation, ambapo diski kati ya pingili za uti wa mgongo hutoka nje na kubana neva. Mizizi ya neva ya L4, L5 na hasa S2 hadi S4 ndiyo inayohusika sana na udhibiti wa kibofu, haja kubwa na nguvu za kiume. Endapo neva hizi zitabanwa kwa muda mrefu, mwanaume anaweza kupata ganzi sehemu za siri, kupungua kwa hisia za ngono, kushindwa kusimamisha uume au hata matatizo ya kumwaga mbegu.
Kwa mujibu wa baadhi ya tafiti za upasuaji wa uti wa mgongo, wanaume waliotibiwa vizuri tatizo la kubanwa kwa neva walionyesha kuimarika kwa uwezo wa kusimamisha uume baada ya maumivu kupungua. Hii inaonyesha kuwa katika baadhi ya wagonjwa, tatizo la nguvu za kiume linaweza kuwa matokeo ya moja kwa moja ya ugonjwa wa mgongo badala ya kuwa tatizo la mfumo wa uzazi wenyewe.
Pia kuna uhusiano mkubwa kati ya maumivu sugu na msongo wa mawazo (stress), wasiwasi (anxiety) pamoja na unyogovu (depression). Tafiti nyingi zimeonyesha kuwa wagonjwa wenye maumivu ya muda mrefu hupata viwango vya juu vya cortisol. Homoni hii inapobaki juu kwa muda mrefu hupunguza uzalishaji wa testosterone na kuathiri mfumo wa uzazi.
Zaidi ya hayo, mwanaume anayehofia kuwa tendo la ndoa litaongeza maumivu ya mgongo anaweza kupoteza kujiamini. Hofu hii inaweza kusababisha kile kinachoitwa performance anxiety, hali ambayo yenyewe inaweza kusababisha kushindwa kusimamisha uume hata kama mishipa na homoni ziko katika hali nzuri.
Kwa hiyo, maumivu ya mgongo na kiuno si tatizo la mifupa pekee. Ni tatizo linaloweza kuhusisha mfumo wa neva, mishipa ya damu, homoni, usingizi, afya ya akili na ubora wa maisha ya mwanaume. Kuelewa uhusiano huu ni hatua muhimu katika kutambua chanzo halisi cha matatizo ya nguvu za kiume na kupanga matibabu sahihi yanayolenga sababu badala ya kutibu dalili pekee.