KWA NINI MWILI HUANZA KUSHINDWA KUDHIBITI SUKARI YA DAMU?

Katika kisukari cha aina ya 2, tatizo mara nyingi huanza taratibu. Mwili unaweza kuwa bado unatengeneza insulini, lakini seli za mwili huanza kuitikia insulini kwa ufanisi mdogo. Hali hii huitwa usugu wa insulini (insulin resistance). Kadiri hali hiyo inavyoendelea, kongosho hulazimika kufanya kazi zaidi ili kutengeneza insulini ya kutosha. Baada ya muda, uwezo wa kongosho kufidia hali hiyo unaweza kutotosha, na kiwango cha sukari katika damu huanza kuongezeka.

Usugu wa insulini una maana gani?

Fikiria insulini kama ufunguo unaosaidia kufungua njia ambayo glukosi inaweza kuingia kwenye seli na kutumiwa kama nishati.

Mtu akiwa na usugu wa insulini, seli hazijibu vizuri ujumbe wa insulini. Matokeo yake, glukosi hubaki nyingi zaidi kwenye damu badala ya kuingia kwenye seli kwa ufanisi unaohitajika.

Mwanzoni kongosho linaweza kuongeza uzalishaji wa insulini ili kufidia tatizo hilo. Hii inaweza kusaidia kuweka sukari katika kiwango kinachokubalika kwa kipindi fulani. Lakini ikiwa hali itaendelea, kongosho linaweza kushindwa kuendana na mahitaji ya mwili na sukari ya damu huanza kupanda.

Hapo ndipo mtu anaweza kuanza kutoka kwenye hali ya prediabetes na hatimaye kufikia kisukari cha aina ya 2.

Uzito mkubwa unaweza kuongeza hatari

Uzito kupita kiasi au unene ni miongoni mwa vihatarishi vinavyohusishwa na kisukari cha aina ya 2. Pia, ukubwa wa kiuno unaweza kuwa kiashiria muhimu cha hatari ya kimetaboliki.

Hata hivyo, si sahihi kusema kwamba kila mtu mwenye uzito mkubwa atapata kisukari. Watu hutofautiana kutokana na vinasaba, usambazaji wa mafuta mwilini, shughuli za mwili na mambo mengine ya kiafya.

Vilevile, mtu mwenye mwili mwembamba anaweza kupata kisukari cha aina ya 2. Kwa hiyo, uzito wa mwili ni kihatarishi, si hukumu kwamba mtu lazima apate ugonjwa.

Kutofanya mazoezi kuna uhusiano gani na kisukari?

Misuli ni sehemu muhimu katika matumizi ya glukosi. Shughuli za mwili husaidia mwili kutumia nishati na zinaweza kusaidia kuboresha jinsi mwili unavyoitikia insulini.

Kinyume chake, kutokuwa na shughuli za kutosha za mwili huongeza hatari ya prediabetes na kisukari cha aina ya 2, hasa unapokutana na vihatarishi vingine kama uzito mkubwa au historia ya familia.

Hii ndiyo sababu mazoezi hayapaswi kuonekana tu kama njia ya kupunguza uzito. Ni sehemu muhimu ya afya ya kimetaboliki.

Historia ya familia inaweza kuongeza hatari

Vinasaba vina nafasi katika uwezekano wa mtu kupata kisukari cha aina ya 2. Mtu ambaye mzazi, kaka au dada ana kisukari cha aina ya 2 anaweza kuwa katika hatari kubwa zaidi kuliko mtu asiye na historia hiyo ya familia.

Lakini historia ya familia haimaanishi kwamba ugonjwa hauwezi kuzuilika au kucheleweshwa. Baadhi ya vihatarishi vinaweza kubadilishwa kupitia lishe bora, shughuli za mwili na kudhibiti uzito inapohitajika.

Umri unapoongezeka, hatari pia inaweza kuongezeka

Kisukari cha aina ya 2 kinaweza kumpata mtu wa umri wowote, lakini hatari yake huongezeka kadiri umri unavyoongezeka. NIDDK inaonyesha umri wa miaka 35 na kuendelea kama moja ya vihatarishi, huku CDC ikitaja umri wa miaka 45 na zaidi katika vigezo vya hatari vya prediabetes na aina ya 2.

Hii haimaanishi kwamba kila mtu anayefikisha umri huo atapata kisukari. Inamaanisha tu kwamba umri ni mojawapo ya mambo yanayoweza kubadilisha kiwango cha hatari.

Prediabetes ni hatua muhimu ya kuzingatia

Prediabetes ni hali ambapo sukari ya damu iko juu kuliko kawaida, lakini bado haijafikia kiwango cha kutambuliwa kama kisukari. Mara nyingi huhusishwa na mwili kuanza kushindwa kutumia insulini kwa ufanisi au kongosho kutoweza kutoa insulini ya kutosha kukidhi mahitaji ya mwili.

Prediabetes ni muhimu kwa sababu inaweza kuwa ishara kwamba mfumo wa udhibiti wa sukari umeanza kuvurugika.

Kwa mfano, kipimo cha HbA1c kinaweza kusaidia kutathmini kiwango cha sukari cha muda mrefu. Kwa viwango vinavyotumika katika utambuzi, HbA1c ya 5.7%–6.4% huwekwa katika kundi la prediabetes, huku 6.5% au zaidi ikiwa katika kiwango cha kisukari; utambuzi kwa mtu asiye na dalili kwa kawaida huhitaji kuthibitishwa kwa kipimo kingine.

Kwa hiyo, mtu anayegundulika kuwa na prediabetes hapaswi kusubiri mpaka sukari ifikie kiwango cha kisukari ndipo aanze kuchukua hatua.

Mabadiliko ya mtindo wa maisha—ikiwemo kuongeza shughuli za mwili, kula kwa afya na kupunguza uzito ikiwa kuna uzito kupita kiasi—yanaweza kusaidia kupunguza au kuchelewesha hatari ya kuendelea hadi kisukari cha aina ya 2.

Kisukari kinaweza kutokea bila mtu kula sukari nyingi

Hili ni jambo ambalo linahitaji kusisitizwa.

Mtu anaweza kupata kisukari cha aina ya 2 hata kama hatumii sukari nyingi kwenye chai au vinywaji. Vihatarishi vinahusisha mambo mengi zaidi: vinasaba, umri, uzito, mafuta ya mwili, kutofanya mazoezi, prediabetes na baadhi ya hali nyingine za kiafya.

Kwa upande mwingine, lishe yenye kalori nyingi na mtindo wa maisha unaochangia kuongezeka kwa uzito unaweza kuongeza hatari. Ndiyo maana ni muhimu kuangalia mfumo mzima wa maisha, badala ya kuhusisha kisukari na sukari ya mezani pekee.

Kuna pia sababu nyingine za kisukari

Ingawa aina ya 2 ndiyo inayojadiliwa sana, si kila kisukari husababishwa na usugu wa insulini.

Kuna kisukari cha aina ya 1, ambacho kinahusishwa na mfumo wa kinga kushambulia seli zinazozalisha insulini. Kuna pia kisukari cha ujauzito, pamoja na aina nyingine zisizo za kawaida, ikiwemo baadhi ya aina zinazotokana na mabadiliko maalumu ya vinasaba.

Kwa hiyo, mtu mwenye kiwango kikubwa cha sukari hapaswi kujitengenezea hitimisho kuhusu chanzo bila kufanyiwa tathmini inayofaa.

Katika SEHEMU YA 3, tutaingia kwenye swali muhimu linalofuata: ni dalili zipi zinaweza kuonyesha kwamba sukari ya damu imeanza kuwa juu, na kwa nini baadhi ya watu wanaweza kuwa na kisukari kwa muda mrefu bila kujua?

DALILI ZA KISUKARI NA JINSI UGONJWA UNAVYOWEZA KUANZA

Moja ya changamoto kubwa katika kugundua kisukari ni kwamba si kila mtu mwenye sukari ya damu iliyopanda huwa na dalili zinazoonekana wazi. Hasa katika kisukari cha aina ya 2, dalili zinaweza kujitokeza taratibu kwa kipindi cha miaka, na baadhi ya watu wanaweza kuwa na kisukari bila kujua.

Ndiyo maana mtu hapaswi kusubiri mpaka aanze kujisikia mgonjwa sana ndipo afanye kipimo cha sukari. Vipimo vya damu vina nafasi muhimu katika kugundua kisukari na prediabetes, hasa kwa mtu mwenye vihatarishi.

Kiu kupita kawaida na kukojoa mara kwa mara

Mojawapo ya dalili zinazoweza kuonekana wakati sukari ya damu imepanda ni kuhisi kiu mara kwa mara na kukojoa zaidi kuliko kawaida.

Sukari inapokuwa nyingi kwenye damu, figo hujaribu kuiondoa kupitia mkojo. Hali hiyo inaweza kuongeza upotevu wa maji mwilini na kusababisha mtu kuhisi kiu zaidi. Matokeo yake, mtu anaweza kujikuta akinywa maji mara kwa mara na kwenda chooni zaidi, wakati mwingine hata wakati wa usiku.

Hata hivyo, kukojoa mara kwa mara pekee hakuthibitishi kwamba mtu ana kisukari. Kuna sababu nyingine nyingi zinazoweza kusababisha hali hiyo. Ndiyo maana kipimo cha damu ni muhimu.

Kuongezeka kwa njaa

Baadhi ya watu wenye kisukari wanaweza kuhisi njaa mara kwa mara hata baada ya kula.

Hii inahusiana na namna mwili unavyotumia glukosi. Insulini inapokuwa haitoshi au mwili unapokuwa hauitumii vizuri, glukosi inaweza kubaki nyingi kwenye damu huku seli zikishindwa kuitumia kwa ufanisi unaohitajika. Hali hii inaweza kuambatana na hisia ya njaa na uchovu.

Lakini pia, kuongezeka kwa hamu ya kula kunaweza kusababishwa na mambo mengine mengi. Hivyo, si dalili inayopaswa kutumiwa peke yake kujitambua kuwa una kisukari.

Uchovu wa mara kwa mara

Uchovu usio wa kawaida ni miongoni mwa dalili zinazoweza kuonekana kwa mtu mwenye kisukari.

Mtu anaweza kuhisi hana nguvu, kuchoka haraka au kushindwa kufanya shughuli alizozoea. Sukari ya damu inapokuwa juu, tatizo la mwili kutumia glukosi kwa ufanisi linaweza kuchangia hali hiyo.

Hata hivyo, uchovu una sababu nyingi—kuanzia usingizi duni, upungufu wa damu, maambukizi, msongo wa mawazo na matatizo mengine ya kiafya. Kwa hiyo, uchovu pekee hauwezi kutumika kutambua kisukari.

Kupungua uzito bila sababu inayoeleweka

Kupungua uzito bila kukusudia kunaweza kuwa dalili ya kisukari, hasa pale mwili unapokosa insulini ya kutosha na hauwezi kutumia glukosi ipasavyo. Mwili unaweza kuanza kutumia vyanzo vingine vya nishati, jambo linaloweza kusababisha kupungua uzito.

Dalili hii inapaswa kupewa uzito hasa ikiwa inaambatana na kiu nyingi, kukojoa mara kwa mara, uchovu au njaa iliyoongezeka.

Kupungua uzito bila sababu pia kunaweza kusababishwa na magonjwa mengine, hivyo kunahitaji tathmini ya kitaalamu ikiwa kunaendelea.

Kuona ukungu

Sukari ya damu inapobadilika au kuwa juu, mtu anaweza kupata uoni hafifu au kuona ukungu. Hii ni mojawapo ya dalili zinazoweza kuonekana kwa watu wenye kisukari.

Tatizo la kuona halipaswi kupuuzwa kwa sababu linaweza pia kuwa na sababu nyingine zinazohitaji uchunguzi wa macho au wa kitabibu.

Vidonda kuchelewa kupona

Baadhi ya watu wenye kisukari hupata vidonda au majeraha ambayo hupona polepole. Maambukizi ya mara kwa mara, pamoja na matatizo mengine yanayoweza kuhusiana na kisukari, yanaweza pia kuonekana.

Kidonda kisichopona, hasa kwenye mguu, kinahitaji kuchunguzwa na mtaalamu wa afya badala ya kutegemea tiba ya nyumbani pekee.

Ganzi au hisia za kuchomachoma kwenye mikono na miguu

Mtu mwenye kisukari anaweza kupata ganzi, kuchomachoma au hisia zisizo za kawaida kwenye mikono au miguu. Dalili hizi zinaweza kuhusishwa na madhara ya muda mrefu ya kiwango kikubwa cha sukari kwenye mishipa ya fahamu.

Ni muhimu kutambua kwamba dalili hizi hazimaanishi moja kwa moja kwamba mtu ana kisukari. Zinaweza kutokana na sababu nyingine za kiafya pia.

Kwa nini watu wengine hawajui wana kisukari?

Hili ni jambo muhimu sana.

Katika aina ya 2, sukari inaweza kuongezeka taratibu. Mwili unaweza kuzoea mabadiliko hayo kwa kiasi fulani, na dalili zikiwa nyepesi, mtu anaweza kuzichukulia kama uchovu wa kawaida, kiu kutokana na hali ya hewa, kukojoa kutokana na kunywa maji mengi au kuona ukungu kama tatizo la macho pekee.

NIDDK inaeleza kwamba watu wengi wenye kisukari cha aina ya 2 wanaweza kuwa hawana dalili kabisa, au dalili zao zikawa ndogo kiasi kwamba hawazitambui.

Hapo ndipo umuhimu wa vipimo unapojitokeza.

Dalili pekee haziwezi kuthibitisha kisukari

Ni kosa kujitambua kuwa una kisukari kwa kuangalia dalili pekee.

Uchunguzi wa kisukari hutumia vipimo vya damu kama HbA1c, fasting plasma glucose, oral glucose tolerance test, au kipimo cha sukari ya damu bila kufunga katika mazingira yanayofaa. NIDDK inaeleza kwamba kifaa cha kupimia sukari nyumbani kinaweza kusaidia kufuatilia sukari, lakini hakipaswi kutumiwa peke yake kufanya utambuzi rasmi wa kisukari.

Kwa mfano, katika vipimo vinavyotumika kwa utambuzi kwa mtu asiye mjamzito, HbA1c ya 5.7%–6.4% huangukia kwenye kiwango cha prediabetes, huku 6.5% au zaidi ikiwa kwenye kiwango cha kisukari. Utambuzi kwa mtu asiye na dalili kwa kawaida huhitaji kuthibitishwa kwa kipimo kingine.

Kwa hiyo, mtu anaweza kuwa na kisukari bila kuwa na kiu nyingi, bila kukojoa sana na bila kupungua uzito. Kutokuwa na dalili hakumaanishi kwamba sukari ya damu iko kawaida.

Wakati dalili zinahitaji huduma ya haraka

Baadhi ya watu, hasa wenye upungufu mkubwa wa insulini, wanaweza kupata hali hatari iitwayo diabetic ketoacidosis (DKA). Dalili zinaweza kujumuisha uchovu mkubwa, kutapika au maumivu ya tumbo, kupumua kwa shida, harufu ya pumzi inayofanana na matunda na kupoteza fahamu. DKA ni hali ya dharura inayohitaji matibabu ya haraka.

Kwa hiyo, mtu mwenye dalili kali kama hizi hapaswi kusubiri kutumia dawa ya nyumbani au tiba ya asili kwanza.

VIHATARISHI VINAVYOWEZA KUONGEZA HATARI YA KISUKARI

Baada ya kuelewa kwamba kisukari hakisababishwi na jambo moja pekee, hatua inayofuata ni kuangalia mambo yanayoweza kuongeza uwezekano wa mtu kupata ugonjwa huo.

Hasa katika kisukari cha aina ya 2, kuna mchanganyiko wa vinasaba, umri, uzito wa mwili, shughuli za mwili, historia ya familia na hali nyingine za kiafya. Baadhi ya mambo haya hayawezi kubadilishwa, lakini mengine yanaweza kudhibitiwa.

1. Kuwa na uzito kupita kiasi au unene

Uzito kupita kiasi ni mojawapo ya vihatarishi muhimu vya kisukari cha aina ya 2. Mafuta mengi mwilini, hasa yanapokusanyika tumboni, yanaweza kuhusishwa na usugu wa insulini na kuongeza hatari ya sukari ya damu kupanda.

Hata hivyo, ni muhimu kutokueleza jambo hili kwa namna rahisi kupita kiasi. Si kila mtu mwenye uzito mkubwa atapata kisukari, na si kila mtu mwenye kisukari cha aina ya 2 ana uzito mkubwa.

Ndiyo maana uzito ni kihatarishi, si sababu ya moja kwa moja inayofanya kila mtu apate kisukari.

2. Kutofanya mazoezi au kuwa na maisha ya kukaa muda mrefu

Mwili unapofanya kazi za kimwili, misuli hutumia nishati na glukosi. Kutokuwa na shughuli za kutosha za mwili kunaweza kuongeza hatari ya usugu wa insulini na kisukari cha aina ya 2.

Hapa tunazungumzia si lazima mtu awe mwanariadha. Kutembea, kufanya kazi za mwili na kupunguza muda wa kukaa bila kusogea ni sehemu ya kuongeza shughuli za mwili.

CDC pia hutaja kutokuwa na shughuli za mwili mara kwa mara kama mojawapo ya vihatarishi vya prediabetes na kisukari cha aina ya 2.

3. Historia ya kisukari katika familia

Ikiwa mzazi, kaka au dada ana kisukari cha aina ya 2, uwezekano wa mtu kupata ugonjwa huo unaweza kuwa mkubwa zaidi.

Hii inaonyesha kwamba vinasaba vina nafasi katika kisukari. Lakini kurithi hatari si sawa na kurithi ugonjwa kwa uhakika.

Mtu mwenye historia ya familia anaweza kupunguza baadhi ya vihatarishi vinavyoweza kubadilishwa kwa kuzingatia uzito unaofaa, shughuli za mwili na lishe bora.

4. Umri

Kisukari cha aina ya 2 kinaweza kumpata mtu wa umri wowote. Hata hivyo, hatari huongezeka kadiri mtu anavyozidi kuwa na umri mkubwa. NIDDK hutaja umri wa miaka 35 au zaidi kama mojawapo ya vihatarishi vinavyohusishwa na uchunguzi wa kisukari cha aina ya 2.

Hii ndiyo sababu watu wazima, hasa wenye vihatarishi vingine, wanaweza kufaidika kutokana na uchunguzi wa mara kwa mara wa sukari.

5. Kuwa na prediabetes

Prediabetes ni hali ambayo sukari ya damu iko juu kuliko kawaida lakini bado haijafikia kiwango cha utambuzi wa kisukari.

Prediabetes ni ishara muhimu kwa sababu huongeza uwezekano wa mtu kupata kisukari cha aina ya 2 baadaye. Hata hivyo, hatua hii pia ni muhimu kwa sababu mabadiliko ya mtindo wa maisha yanaweza kusaidia kuchelewesha au kuzuia maendeleo ya kisukari cha aina ya 2 kwa watu wengi.

Kwa hiyo, mtu anayegundulika kuwa na prediabetes hapaswi kulichukulia kama jambo dogo lisilohitaji ufuatiliaji.

6. Shinikizo la damu na matatizo mengine ya kimetaboliki

Shinikizo la damu ni miongoni mwa hali zinazohusishwa na hatari kubwa ya kisukari cha aina ya 2. Vilevile, baadhi ya matatizo yanayohusiana na mfumo wa kimetaboliki yanaweza kuongeza hatari.

Hii inaonyesha kwamba afya ya sukari ya damu haiwezi kutenganishwa kabisa na afya nyingine za mwili. Mtu anaweza kuwa na mkusanyiko wa vihatarishi kadhaa kwa wakati mmoja, kama vile shinikizo la damu, uzito kupita kiasi, kutofanya mazoezi na prediabetes.

7. Kisukari cha ujauzito

Kwa wanawake, kuwa na kisukari cha ujauzito wakati wa mimba huongeza uwezekano wa kupata kisukari cha aina ya 2 baadaye maishani.

Kisukari cha ujauzito hutokea wakati mwili wa mama mjamzito unashindwa kutengeneza insulini ya kutosha kukidhi mahitaji yanayoongezeka wakati wa ujauzito. Mabadiliko ya homoni wakati wa ujauzito yanaweza kuongeza usugu wa insulini.

Ndiyo maana mwanamke aliyewahi kuwa na kisukari cha ujauzito anapaswa kuendelea kufuatilia afya yake hata baada ya kujifungua.

8. Magonjwa au hali zinazohusiana na usugu wa insulini

Baadhi ya hali za kiafya zinaweza kuhusishwa na hatari kubwa ya kisukari. NIDDK inataja, miongoni mwa nyingine, ugonjwa wa ini wenye mafuta usiotokana na pombe (NAFLD), pamoja na baadhi ya hali zinazohusiana na usugu wa insulini.

Hii ni sababu nyingine kwa nini mtu mwenye tatizo la kimetaboliki hapaswi kuangalia kipimo cha sukari pekee bila kuzingatia afya yake kwa ujumla.

9. Baadhi ya dawa zinaweza kuathiri hatari ya kisukari

Baadhi ya dawa zinaweza kuongeza kiwango cha sukari au kuathiri hatari ya kupata kisukari kwa watu fulani. NIDDK, kwa mfano, inataja glucocorticoids na baadhi ya dawa nyingine maalumu miongoni mwa mambo yanayoweza kuhusishwa na hatari ya kisukari.

Hii haimaanishi mtu aache dawa alizoandikiwa kwa hofu ya kisukari. Ikiwa una dawa unazotumia kwa muda mrefu na una wasiwasi kuhusu sukari yako, jambo sahihi ni kujadiliana na mtaalamu wa afya.

10. Baadhi ya sababu za kisukari hazihusiani na mtindo wa maisha

Ni muhimu pia kuvunja dhana kwamba kila mtu mwenye kisukari amekula vibaya au hakufanya mazoezi.

Kuna aina ya 1 ya kisukari ambayo inahusishwa na mfumo wa kinga kushambulia seli zinazozalisha insulini. Pia kuna aina nyingine adimu zinazoweza kutokana na mabadiliko maalumu ya vinasaba, magonjwa ya kongosho au matatizo fulani ya mfumo wa homoni.

Kwa hiyo, kutafuta chanzo cha kisukari kunahitaji kwanza kujua mtu ana aina gani ya kisukari.

Je, mtu anaweza kuwa na vihatarishi vingi lakini asipate kisukari?

Ndiyo.

Kuwa na vihatarishi hakumaanishi kwamba mtu lazima apate kisukari. Vihatarishi huongeza uwezekano; haviwezi kutabiri kwa uhakika kwamba ugonjwa utatokea.

Kwa upande mwingine, mtu asiyeona vihatarishi vingi pia anaweza kupata kisukari. Ndiyo maana vipimo vya damu vina umuhimu mkubwa kuliko kutegemea hisia au mwonekano wa mtu pekee.

Kwa watu walio katika hatari kubwa, uchunguzi wa mapema unaweza kusaidia kugundua prediabetes au kisukari kabla matatizo makubwa hayajaanza.

Katika SEHEMU YA 5, tutaangalia jambo la msingi sana: vipimo vya kisukari—HbA1c, sukari ya kufunga, sukari ya wakati wowote na kipimo cha OGTT—vinafanywaje, na matokeo yake yana maana gani?

VIPIMO VYA KISUKARI — NI KIPIMO GANI KINACHOTHIBITISHA?

Kisukari hakiwezi kuthibitishwa kwa kuangalia dalili pekee. Mtu anaweza kuwa na kiu, uchovu au kukojoa mara kwa mara bila kuwa na kisukari, na mtu mwingine anaweza kuwa na kisukari bila dalili zinazoonekana. Ndiyo maana vipimo vya damu ndiyo msingi wa utambuzi wa kisukari na prediabetes.

Vipimo vinavyotumika zaidi ni HbA1c, sukari ya damu wakati wa kufunga (FPG), OGTT, na katika mazingira maalumu sukari ya damu ya wakati wowote (random plasma glucose).

HbA1c: Kipimo kinachoonyesha wastani wa sukari kwa takribani miezi mitatu

HbA1c ni kipimo kinachopima kiwango cha glukosi kilichounganishwa na hemoglobini katika chembe nyekundu za damu. Kwa sababu chembe hizi huishi kwa muda wa takribani miezi mitatu, kipimo hiki hutoa picha ya wastani wa sukari ya damu katika kipindi hicho, badala ya kuonyesha hali ya saa au siku moja pekee.

Faida nyingine ya HbA1c ni kwamba kwa kawaida haihitaji kufunga kula kabla ya kupima.

Kwa mtu ambaye si mjamzito, viwango vinavyotumika kwa utambuzi ni:

HbA1c Maana Chini ya 5.7% Kiwango cha kawaida 5.7%–6.4% Prediabetes 6.5% au zaidi Kisukari

Hata hivyo, matokeo ya HbA1c yaliyo katika kiwango cha kisukari kwa mtu asiye na dalili kwa kawaida yanahitaji kuthibitishwa kwa kipimo kingine au kurudiwa, kwa sababu utambuzi haupaswi kutegemea matokeo moja yasiyothibitishwa.

Sukari ya kufunga: Fasting Plasma Glucose

Hiki ni kipimo cha kiwango cha glukosi katika damu baada ya mtu kutokula kwa angalau saa 8. Kwa kipimo cha kitaalamu cha maabara, kwa kawaida hufanyika asubuhi. Maji ya kunywa kwa kiasi yanaweza kutumika wakati wa kufunga.

Kwa mtu ambaye si mjamzito:

Sukari ya kufunga Maana Chini ya 100 mg/dL (chini ya 5.6 mmol/L) Kawaida 100–125 mg/dL (5.6–6.9 mmol/L) Prediabetes 126 mg/dL au zaidi (7.0 mmol/L au zaidi) Kisukari

Hiki ni kipimo muhimu, lakini kinawakilisha hali ya sukari katika wakati huo. Sukari inaweza kubadilika kutokana na mambo mbalimbali kama ugonjwa wa muda mfupi, msongo wa mwili na mabadiliko ya muda mfupi katika mtindo wa maisha.

OGTT: Kipimo cha jinsi mwili unavyoshughulikia glukosi

Oral Glucose Tolerance Test (OGTT) huangalia namna mwili unavyoshughulikia kiasi maalumu cha glukosi.

Kwa kawaida mtu hufunga kwa angalau saa 8, huchukuliwa damu ya awali, kisha hunywa kinywaji chenye glukosi. Baada ya saa mbili, damu huchukuliwa tena ili kupima kiwango cha glukosi.

Matokeo ya saa mbili kwa mtu ambaye si mjamzito hutafsiriwa kwa ujumla hivi:

Sukari saa 2 baada ya OGTT Maana Chini ya 140 mg/dL (chini ya 7.8 mmol/L) Kawaida 140–199 mg/dL (7.8–11.0 mmol/L) Prediabetes 200 mg/dL au zaidi (11.1 mmol/L au zaidi) Kisukari

OGTT inaweza kugundua baadhi ya mabadiliko ya udhibiti wa sukari ambayo yanaweza yasionekane wazi katika kipimo cha sukari ya kufunga. Hata hivyo, ni kipimo kinachohitaji maandalizi zaidi na muda zaidi kuliko vipimo vingine.

Sukari ya wakati wowote inaweza kutumika lini?

Kuna wakati daktari anaweza kupima random plasma glucose, yaani sukari ya damu bila kuhitaji mtu kufunga.

Kiwango cha 200 mg/dL (11.1 mmol/L) au zaidi, kikiambatana na dalili za kawaida za hyperglycemia kama kukojoa sana, kiu nyingi au kupungua uzito bila sababu, kinaweza kutumika katika utambuzi wa kisukari.

Hii ni tofauti na mtu anayepima sukari nyumbani mara moja na kuona namba kubwa. Kipimo cha glucometer cha nyumbani hakiwezi, peke yake, kuthibitisha rasmi utambuzi wa kisukari.

Kwa nini vipimo viwili vinaweza kutoa majibu tofauti?

Inawezekana mtu akafanya HbA1c na sukari ya kufunga na kupata matokeo ambayo hayaendani kikamilifu.

Kwa mfano, mtu anaweza kuwa na sukari ya kufunga iliyo katika kiwango cha kawaida lakini HbA1c yake ikaingia kwenye kiwango cha prediabetes. Hii inaweza kutokea kwa sababu vipimo hivi vinaangalia vipengele tofauti vya udhibiti wa sukari. HbA1c huonyesha wastani wa muda mrefu, wakati fasting glucose ni picha ya wakati maalumu.

Kwa hali kama hiyo, mtaalamu wa afya anaweza kurudia kipimo au kutumia kipimo kingine ili kupata picha iliyo wazi zaidi.

Kwa nini HbA1c wakati mwingine inaweza kupotosha?

HbA1c ni kipimo muhimu, lakini si kipimo kisichoweza kuathiriwa na hali nyingine za mwili.

Mabadiliko katika maisha ya chembe nyekundu za damu, baadhi ya aina za upungufu wa damu, ugonjwa wa figo au ini, kuongezewa damu na baadhi ya magonjwa ya damu yanaweza kuathiri usahihi wa HbA1c. Baadhi ya hemoglobin variants pia zinaweza kuathiri matokeo.

Kwa hiyo, ikiwa HbA1c haiendani kabisa na vipimo vya sukari au hali ya mgonjwa, daktari anaweza kuhitaji kutumia kipimo kingine.

Kipimo cha nyumbani kina umuhimu gani?

Glucometer ni muhimu sana kwa ufuatiliaji wa sukari, hasa kwa mtu ambaye tayari amegunduliwa kuwa na kisukari na amepewa mpango wa kufuatilia sukari nyumbani.

Lakini kuna tofauti kati ya kufuatilia na kutambua ugonjwa.

Kipimo cha nyumbani kinaweza kukuonyesha kwamba sukari yako imekuwa juu au chini wakati fulani, lakini utambuzi rasmi unapaswa kufanywa kwa kutumia vipimo vinavyofaa vya kitabibu na kutafsiriwa kulingana na historia ya mtu.

Namba moja haiwezi kueleza afya nzima ya sukari

Ni rahisi mtu kuona namba moja kwenye glucometer na kuhitimisha kwamba ana kisukari au hana kisukari.

Lakini ukweli ni kwamba muda wa kipimo, kama mtu alikuwa amefunga, aina ya kipimo, hali ya afya na kama kipimo ni cha maabara au cha nyumbani vinaweza kubadilisha namna matokeo yanavyotafsiriwa.

Ndiyo maana utambuzi wa kisukari unapaswa kuangalia picha nzima, si namba moja pekee.

Katika SEHEMU YA 6, tutaangalia jambo linaloulizwa sana na watu wengi: chakula, sukari, vinywaji vyenye sukari, mafuta, uzito wa mwili na mazoezi vina nafasi gani katika kusababisha au kuzuia kisukari cha aina ya 2?

CHAKULA, SUKARI, UZITO NA MAZOEZI — VINAHUSIANAJE NA KISUKARI?

Baada ya kuelewa sababu na vihatarishi vya kisukari, ni muhimu kuangalia kwa karibu maisha ya kila siku. Chakula tunachokula, kiasi cha nishati tunachotumia, shughuli za mwili na uzito wa mwili vinaweza kuathiri sana afya ya kimetaboliki, hasa kwa mtu aliye katika hatari ya kisukari cha aina ya 2.

Hata hivyo, kuna tofauti kati ya sababu ya moja kwa moja na mambo yanayoongeza hatari. Kisukari cha aina ya 2 hakitokani na kula chakula kimoja au kutumia sukari kwenye chai siku moja. Kwa kawaida hutokana na mwingiliano wa mambo mengi kwa kipindi kirefu.

Sukari ya mezani si chanzo pekee cha tatizo

Watu wengi wanaposema “kisukari kinasababishwa na sukari”, mara nyingi wanafikiria sukari inayowekwa kwenye chai, kahawa au uji.

Lakini mwili hupata glukosi kutokana na kuvunjwa kwa wanga mbalimbali tunazokula. Wanga hupatikana katika vyakula kama nafaka, wali, ugali, viazi, ndizi, mikate, matunda na vyakula vingine.

Hii haimaanishi kwamba vyakula hivi vyote vinapaswa kuondolewa kwenye chakula cha mtu mwenye afya au mwenye prediabetes. Kinachozingatiwa ni aina ya chakula, kiasi kinacholiwa, mchanganyiko wa mlo na mahitaji ya mtu binafsi.

Tatizo kubwa zaidi linaweza kutokea pale mlo unapokuwa na nishati nyingi kwa ujumla, hasa ikiwa una vyakula na vinywaji vyenye sukari iliyoongezwa na mtu anatumia nishati kidogo kuliko anayopata.

Vinywaji vyenye sukari vinaweza kuongeza hatari

Soda, baadhi ya juisi zilizoongezwa sukari, energy drinks na vinywaji vingine vyenye sukari vinaweza kutoa kiasi kikubwa cha sukari na kalori kwa muda mfupi.

Kwa mtu anayevitumia mara kwa mara, vinywaji hivi vinaweza kuchangia ulaji mkubwa wa nishati na kuongezeka kwa uzito. Uzito kupita kiasi nao ni mojawapo ya vihatarishi vya kisukari cha aina ya 2. (cdc.gov)

Hivyo, kupunguza vinywaji vyenye sukari ni hatua muhimu kwa mtu anayetaka kuboresha afya yake ya kimetaboliki.

Je, mtu mwenye kisukari anatakiwa kuacha wanga wote?

Hapana, si lazima.

Wanga ni chanzo muhimu cha nishati na hupatikana katika vyakula vingi vya kawaida. Kinachohitaji kuzingatiwa ni kiasi, ubora wa chakula na namna mlo mzima ulivyopangwa.

Kwa mfano, mlo unaweza kuwa na chanzo cha wanga pamoja na mboga, protini na mafuta yenye afya kwa uwiano unaofaa. Kwa baadhi ya watu wenye kisukari, mtaalamu wa lishe anaweza kupendekeza mpangilio maalumu kulingana na dawa, uzito, kiwango cha shughuli na malengo ya udhibiti wa sukari.

Kwa hiyo, ushauri wa “acha kabisa ugali”, “acha kabisa wali” au “acha matunda yote” haupaswi kutolewa kwa kila mtu bila kuangalia hali yake.

Uzito wa mwili una nafasi gani?

Mwili unapokuwa na mafuta mengi kupita kiasi, hasa mafuta yanayozunguka viungo vya ndani, kuna uhusiano na kuongezeka kwa usugu wa insulini. Hii ni mojawapo ya njia ambazo uzito kupita kiasi unaweza kuongeza hatari ya kisukari cha aina ya 2. (niddk.nih.gov)

Ndiyo maana kwa mtu mwenye uzito kupita kiasi, hata kupunguza uzito kwa kiwango cha wastani kunaweza kuwa na manufaa kwa afya ya kimetaboliki.

Lakini lengo si kumfanya kila mtu awe na uzito unaofanana. Mpango wa uzito unapaswa kuzingatia umri, hali ya afya, lishe, shughuli za mwili na mambo mengine ya mtu binafsi.

Mazoezi husaidiaje mwili kutumia sukari?

Wakati misuli inafanya kazi, hutumia glukosi kama sehemu ya nishati inayohitajika kwa shughuli hiyo. Mazoezi ya kawaida pia yanaweza kusaidia mwili kuitumia insulini kwa ufanisi zaidi.

Hivyo, shughuli za mwili ni muhimu hata kama mtu hana lengo la kupunguza uzito.

CDC inapendekeza watu wazima kufanya angalau dakika 150 za shughuli za mwili za kiwango cha wastani kwa wiki, pamoja na mazoezi ya kuimarisha misuli angalau siku mbili kwa wiki, kwa watu ambao hawana sababu za kitabibu zinazowazuia. (cdc.gov)

Hata hivyo, mtu ambaye hajazoea mazoezi anaweza kuanza taratibu na kuongeza kiwango kadiri mwili unavyozoea.

Kukaa muda mrefu kunaweza kuwa tatizo

Mtu anaweza kufanya mazoezi kwa dakika 30 asubuhi lakini akatumia sehemu kubwa ya siku akiwa amekaa bila kusogea.

Kwa hiyo, si mazoezi rasmi pekee yanayozingatiwa. Kupunguza muda wa kukaa bila kusogea na kuongeza harakati katika siku nzima pia ni sehemu ya mtindo bora wa maisha.

Kutembea, kutumia ngazi inapowezekana, kufanya kazi za nyumbani na kusimama au kutembea mara kwa mara baada ya kukaa muda mrefu kunaweza kuongeza shughuli za mwili za kila siku.

Matunda yanaweza kuliwa na mtu mwenye kisukari?

Kwa ujumla, matunda si chakula kinachopaswa kukataliwa moja kwa moja kwa sababu kina sukari ya asili.

Matunda mazima yana virutubisho muhimu na nyuzinyuzi. Changamoto inaweza kuwa kiasi kinacholiwa na namna matunda yanavyotumiwa katika mlo mzima.

Juisi ya matunda, kwa upande mwingine, inaweza kuwa rahisi kunywa kwa kiasi kikubwa kwa muda mfupi na inaweza kuwa na nyuzinyuzi chache kuliko tunda zima.

Kwa mtu mwenye kisukari, kiasi na mpangilio wa matunda unaweza kujadiliwa na mtaalamu wa afya au lishe kulingana na mpango wake wa kudhibiti sukari.

Mafuta yana uhusiano gani na kisukari?

Si mafuta yote yana athari sawa kiafya.

Mlo wenye kiasi kikubwa cha mafuta yaliyojaa na nishati nyingi unaweza kuchangia matatizo ya kimetaboliki, hasa unapohusishwa na kuongezeka kwa uzito. Kwa ujumla, mlo wenye uwiano mzuri unaojumuisha vyanzo vya mafuta yasiyojaa, mboga, vyakula vyenye nyuzinyuzi na protini zinazofaa unaweza kuwa sehemu ya mpango bora wa lishe.

Hii ndiyo sababu si sahihi kusema tu “mafuta yanasababisha kisukari” bila kueleza aina, kiasi na muktadha wa mlo mzima.

Je, mtu anaweza kuzuia kisukari?

Kwa baadhi ya watu walio katika hatari ya kisukari cha aina ya 2, mabadiliko ya mtindo wa maisha yanaweza kupunguza hatari au kuchelewesha kuanza kwa ugonjwa. Hatua muhimu ni pamoja na kuongeza shughuli za mwili, kula kwa mpangilio unaofaa na kupunguza uzito ikiwa mtu ana uzito kupita kiasi. (cdc.gov)

Lakini hii haimaanishi kwamba kila aina ya kisukari inaweza kuzuiwa kwa lishe na mazoezi. Kwa mfano, kisukari cha aina ya 1 kina utaratibu tofauti unaohusisha mfumo wa kinga.

Kwa hiyo, tunapozungumzia “kuzuia kisukari”, tunapaswa kueleza ni aina gani ya kisukari tunayozungumzia.

Mabadiliko madogo yanaweza kuwa na maana

Mtu hahitaji kubadilisha maisha yake yote kwa siku moja.

Hatua zinaweza kuanza kwa mambo rahisi kama kupunguza vinywaji vyenye sukari, kuongeza mboga kwenye mlo, kudhibiti ukubwa wa sehemu ya chakula, kuongeza kutembea na kupunguza muda wa kukaa bila kusogea.

Kwa mtu mwenye prediabetes au aliye katika hatari kubwa, hatua hizi zinaweza kuwa sehemu ya mpango mpana wa kuzuia au kuchelewesha kisukari cha aina ya 2. (cdc.gov)

Lakini mtindo wa maisha haupaswi kuchukuliwa kama mbadala wa matibabu kwa mtu ambaye tayari ana kisukari na amepewa dawa au insulin. Mabadiliko ya lishe na mazoezi yanaweza kwenda pamoja na matibabu yaliyowekwa na mtaalamu wa afya.

Katika SEHEMU YA 7, tutaangalia aina mbalimbali za kisukari kwa undani zaidi—aina ya 1, aina ya 2, kisukari cha ujauzito na aina nyingine za kisukari—na kuelewa kwa nini matibabu na usimamizi hutofautiana kutoka mtu mmoja hadi mwingine.

SEHEMU YA 7: AINA ZA KISUKARI NA TOFAUTI ZAKE

Neno “kisukari” hutumika kuelezea kundi la magonjwa yanayohusisha kiwango cha glukosi katika damu kuwa juu kuliko kawaida. Lakini si kila kisukari kina chanzo, maendeleo au matibabu yanayofanana.

Kutambua aina ya kisukari ni muhimu kwa sababu matibabu yanayofaa kwa mtu mmoja yanaweza yasiwe mpango unaofaa kwa mtu mwingine. Aina kuu ni kisukari cha aina ya 1, kisukari cha aina ya 2 na kisukari cha ujauzito. Pia kuna aina nyingine maalumu zinazotokana na sababu kama magonjwa ya kongosho, dawa fulani au mabadiliko maalumu ya vinasaba. (niddk.nih.gov)

Kisukari cha aina ya 1

Katika kisukari cha aina ya 1, mfumo wa kinga ya mwili hushambulia kimakosa seli za beta zinazopatikana kwenye kongosho. Seli hizi ndizo zinazotengeneza insulini.

Kadiri seli hizo zinavyoharibiwa, uzalishaji wa insulini hupungua sana au kusimama. Kwa sababu hiyo, mtu mwenye kisukari cha aina ya 1 anahitaji insulini kutoka nje ya mwili ili kudhibiti kiwango cha glukosi na kuishi. (niddk.nih.gov)

Aina hii inaweza kutokea utotoni, ujana au ukubwani. Kwa hiyo, si sahihi kufikiri kwamba aina ya 1 ni ugonjwa wa watoto pekee.

Sababu kamili zinazoanzisha mchakato wa kinga kushambulia seli za kongosho bado hazijaeleweka kikamilifu. Vinasaba na mazingira vinaaminika kuwa na nafasi katika hatari ya mtu kupata ugonjwa huu. (niddk.nih.gov)

Kisukari cha aina ya 2

Aina ya 2 ndiyo aina inayotokea kwa watu wengi zaidi.

Katika hatua za mwanzo, mwili mara nyingi bado unatengeneza insulini, lakini seli za mwili hazijibu insulini ipasavyo. Hali hii huitwa usugu wa insulini.

Kongosho linaweza kuongeza uzalishaji wa insulini ili kufidia hali hiyo. Lakini kadiri ugonjwa unavyoendelea, kongosho linaweza kushindwa kutengeneza insulini ya kutosha kukidhi mahitaji ya mwili. Sukari ya damu huanza kupanda na hatimaye mtu anaweza kufikia kiwango cha kisukari. (niddk.nih.gov)

Aina ya 2 ina uhusiano na mchanganyiko wa mambo kama:

• historia ya familia;
• umri;
• uzito kupita kiasi;
• kutofanya shughuli za kutosha za mwili;
• prediabetes;
• na baadhi ya hali nyingine za kiafya.

Lakini si sahihi kuieleza kama ugonjwa unaosababishwa na “kula sukari” pekee.

Kisukari cha ujauzito

Gestational diabetes, au kisukari cha ujauzito, hutokea wakati wa ujauzito kwa mwanamke ambaye hakuwa na kisukari kabla ya ujauzito.

Wakati wa ujauzito, mabadiliko ya homoni yanaweza kuongeza usugu wa insulini. Mwili unaposhindwa kuongeza uzalishaji wa insulini vya kutosha kukidhi mahitaji yaliyoongezeka, sukari ya damu inaweza kupanda. (niddk.nih.gov)

Kisukari cha ujauzito ni muhimu kuchunguzwa na kusimamiwa kwa sababu kinaweza kuathiri afya ya mama na mtoto.

Pia, mwanamke aliyewahi kupata kisukari cha ujauzito huwa na hatari kubwa zaidi ya kupata kisukari cha aina ya 2 baadaye. (cdc.gov)

Aina nyingine maalumu za kisukari

Si kila mtu mwenye kisukari ana aina ya 1, aina ya 2 au kisukari cha ujauzito.

Kuna aina nyingine zinazoweza kuhusishwa na mabadiliko maalumu ya vinasaba, magonjwa au uharibifu wa kongosho, matatizo fulani ya homoni, au matumizi ya baadhi ya dawa. (niddk.nih.gov)

Kwa mfano, baadhi ya magonjwa ya kongosho yanaweza kuathiri seli zinazozalisha insulini na hivyo kusababisha tatizo la udhibiti wa sukari.

Hii ni muhimu kwa sababu mtu ambaye kisukari chake kimetokana na sababu maalumu anaweza kuhitaji tathmini na mpango wa matibabu tofauti na mtu mwenye kisukari cha kawaida cha aina ya 2.

Kwa nini kujua aina ya kisukari ni muhimu?

Kwa sababu “kisukari” si ugonjwa mmoja wenye tiba moja kwa kila mtu.

Mtu mwenye aina ya 1 anahitaji insulini. Mtu mwenye aina ya 2 anaweza kuhitaji mchanganyiko wa mabadiliko ya mtindo wa maisha, dawa za kupunguza sukari, na wakati mwingine insulini kulingana na hali yake. Mwanamke mwenye kisukari cha ujauzito huhitaji usimamizi unaozingatia afya yake na ya mtoto.

Kwa hiyo, kutumia dawa ya mtu mwingine kwa sababu “naye ana kisukari” si jambo salama.

Je, mtu mwenye kisukari anaweza kuacha dawa akibadilisha chakula?

Hili linahitaji tahadhari kubwa.

Mabadiliko mazuri ya lishe, kupunguza uzito inapohitajika na kufanya mazoezi vinaweza kuboresha udhibiti wa sukari kwa baadhi ya watu wenye aina ya 2. Katika baadhi ya mazingira, mahitaji ya dawa yanaweza kubadilika chini ya usimamizi wa mtaalamu.

Lakini mtu hapaswi kuacha insulini au dawa alizoandikiwa bila ushauri wa mtaalamu wa afya.

Kwa aina ya 1, insulini ni muhimu kwa maisha kwa sababu mwili hauwezi kutengeneza kiasi cha kutosha cha insulini.

Kisukari kinaweza kuathiri mwili mzima

Kisukari kisipodhibitiwa kinaweza kuhusishwa na madhara katika maeneo mbalimbali ya mwili, ikiwa ni pamoja na macho, figo, mishipa ya fahamu, moyo na mishipa ya damu. Ndiyo maana usimamizi wa kisukari hauishii kwenye kuangalia namba ya sukari pekee. (niddk.nih.gov)

Udhibiti wa sukari, shinikizo la damu, mafuta ya damu, lishe, shughuli za mwili na uchunguzi wa mara kwa mara unaweza kuwa sehemu ya mpango mpana wa kupunguza hatari ya matatizo.

Hii pia inaonyesha kwa nini kugundua kisukari mapema ni muhimu. Mtu anaweza kujisikia vizuri lakini tayari kuwa na mabadiliko yanayohitaji ufuatiliaji.

DIABEZE NATURAL — CHAGUO LA DAWA YA ASILI KWA WENYE KISUKARI

DIABEZE Natural ni dawa ya asili iliyotengenezwa kwa ajili ya watu wanaohitaji msaada katika usimamizi wa afya ya sukari ya damu. Ni miongoni mwa bidhaa zinazotolewa kwa kuzingatia umuhimu wa udhibiti wa sukari na uangalizi wa afya ya mgonjwa mwenye kisukari.

Ubora na usalama wa bidhaa ni mambo muhimu katika matumizi ya dawa za asili. DIABEZE Natural imefanyiwa uchunguzi na Mkemia Mkuu wa Serikali chini ya Laboratory No. 811/2019. Matokeo hayo ni sehemu muhimu ya historia ya uchunguzi wa bidhaa 

Kwa nini DIABEZE Natural inawavutia wenye kisukari?

Mtu mwenye kisukari anahitaji mfumo wa usimamizi unaozingatia hali yake ya sukari, lishe, shughuli za mwili na afya kwa ujumla. DIABEZE Natural imeandaliwa kama dawa ya asili inayolenga kusaidia katika usimamizi wa afya ya sukari.

Kwa mtu anayependa kutumia tiba za asili, bidhaa kama DIABEZE Natural inaweza kuwa sehemu ya uchaguzi wake wa huduma za afya, huku kiwango cha sukari kikiendelea kufuatiliwa.

DIABEZE Natural inalenga kuwa sehemu ya suluhisho la asili kwa watu wanaotafuta njia ya kusaidia kusimamia afya ya sukari.