Tofauti Kuu Kati ya Bawasiri za Ndani na Bawasiri za Nje
Swali la "Bawasiri za Ndani na Bawasiri za Nje: Tofauti Zake ni Zipi?" haliwezi kujibiwa kwa kuangalia eneo la uvimbe pekee. Tofauti zipo pia katika muundo wa tishu zinazozunguka mishipa hiyo, kiwango cha maumivu, namna dalili zinavyojitokeza, mbinu za uchunguzi na aina ya matibabu yanayofaa.
Kwanza, bawasiri za ndani hutokea ndani ya puru (rectum), juu ya dentate line, wakati bawasiri za nje hutokea kwenye ngozi inayozunguka njia ya haja kubwa, chini ya dentate line. Tofauti hii ya eneo ndiyo msingi wa tofauti nyingi za kitabibu zinazofuata.
Pili, bawasiri za ndani mara nyingi hazisababishi maumivu makali katika hatua za mwanzo kwa sababu eneo hilo lina vipokezi vichache vya maumivu. Kinyume chake, bawasiri za nje huwa na maumivu zaidi kwa kuwa zipo kwenye eneo lenye mishipa mingi ya fahamu inayohisi maumivu.
Tatu, dalili kuu ya bawasiri za ndani huwa ni kutokwa damu nyekundu wakati wa haja kubwa, ilhali bawasiri za nje mara nyingi hujitokeza kwa uvimbe unaoonekana, maumivu, kuwashwa na wakati mwingine hisia ya kuchomachoma.
Nne, bawasiri za ndani mara nyingi haziwezi kuonekana kwa macho isipokuwa zimetoka nje (prolapse), wakati bawasiri za nje zinaweza kuonekana au kuguswa kwa urahisi.
Kwa hiyo, tofauti kati ya bawasiri za ndani na bawasiri za nje si suala la jina pekee, bali ni tofauti za kimaumbile na kitabibu zinazoweza kuathiri namna ya uchunguzi na matibabu.
Kwa nini bawasiri za nje huuma zaidi?
Hili ni swali ambalo wagonjwa wengi huuliza.
Jibu lake linapatikana katika mfumo wa fahamu wa mwili.
Ngozi ya nje ya njia ya haja kubwa ina mishipa mingi ya fahamu inayotambua maumivu, mguso, joto na baridi. Pale mishipa ya damu inapovimba kwenye eneo hili, uvimbe huo hukandamiza tishu zinazozunguka na kuchochea vipokezi vya maumivu.
Ndiyo maana mtu mwenye bawasiri za nje anaweza kushindwa kukaa kwa muda mrefu au kupata maumivu makali wakati wa kujisaidia.
Kwa upande mwingine, sehemu ya ndani ya puru ina vipokezi vichache vya maumivu. Hivyo, hata kama mishipa imevimba, mgonjwa anaweza kutokwa damu bila kuhisi maumivu makali.
Bawasiri za ndani zinaweza kutoka nje?
Ndiyo.
Kadiri ugonjwa unavyoendelea, tishu zinazoshikilia mishipa ya damu ndani ya puru huanza kulegea.
Matokeo yake, vinundu vya bawasiri vinaweza kusukumwa nje wakati wa haja kubwa.
Mwanzoni, hurudi ndani vyenyewe.
Baadaye, mgonjwa hulazimika kuvisukuma kwa mkono.
Katika hatua za mwisho vinaweza kubaki nje muda wote.
Hali hii huitwa prolapsed hemorrhoids, na huongeza hatari ya maumivu, maambukizi, uvimbe na kutokwa damu.
Sababu za kupata bawasiri za ndani na za nje
Ingawa aina hizi mbili hutokea katika maeneo tofauti, sababu nyingi zinazochangia kutokea kwake zinafanana.
Sababu hizo ni pamoja na:
Kuvimbiwa kwa muda mrefu
Hii ndiyo sababu inayotajwa mara nyingi katika tafiti za kitabibu.
Mtu anayejikaza sana kila anapojisaidia huongeza shinikizo ndani ya mishipa ya damu ya puru.
Kadiri hali hiyo inavyoendelea kwa muda mrefu, mishipa huanza kupanuka na kuunda bawasiri.
Kuharisha mara kwa mara
Ingawa watu wengi hudhani kuvimbiwa pekee ndiko husababisha bawasiri, kuharisha kwa muda mrefu pia kunaweza kusababisha muwasho na kuongeza shinikizo kwenye mishipa ya njia ya haja kubwa.
Kukaa muda mrefu chooni
Matumizi ya simu au kusoma ukiwa chooni kwa muda mrefu huongeza shinikizo kwenye mishipa ya damu ya eneo hilo.
Wataalamu wengi wa mfumo wa chakula hushauri kutumia dakika chache tu wakati wa haja kubwa.
Mimba
Wanawake wajawazito hupata ongezeko la shinikizo ndani ya nyonga kutokana na ukuaji wa mtoto.
Aidha, homoni za ujauzito husababisha mishipa kulegea kwa urahisi.
Sababu hizi mbili huongeza uwezekano wa kupata bawasiri.
Kujifungua
Wakati wa kujifungua kwa njia ya kawaida, mama husukuma kwa nguvu kwa muda mrefu.
Shinikizo hilo linaweza kusababisha mishipa ya damu kupanuka na kuvimba.
Unene kupita kiasi
Uzito mkubwa huongeza shinikizo kwenye mishipa ya nyonga na njia ya haja kubwa.
Kadiri uzito unavyoongezeka, ndivyo hatari ya kupata bawasiri inavyoongezeka.
Kutofanya mazoezi
Kutokufanya shughuli za mwili hupunguza mwendo wa utumbo.
Hali hii huongeza uwezekano wa kuvimbiwa na baadaye bawasiri.
Lishe yenye nyuzinyuzi chache
Mlo usio na mboga, matunda na nafaka zisizokobolewa husababisha kinyesi kuwa kigumu.
Kinyesi kigumu humlazimisha mtu kujikaza wakati wa haja kubwa.
Kuzeeka
Kadiri umri unavyoongezeka, tishu zinazoshikilia mishipa ya damu hupungua uimara.
Hali hii huchangia mishipa kushuka na kutengeneza bawasiri.
Vihatarishi vya bawasiri
Baadhi ya watu wako kwenye hatari kubwa zaidi ya kupata bawasiri kuliko wengine.
Vihatarishi muhimu ni:
- Historia ya bawasiri kwenye familia.
- Kukaa ofisini kwa saa nyingi bila kusimama.
- Kuinua mizigo mizito mara kwa mara.
- Magonjwa yanayosababisha kuvimbiwa sugu.
- Ulaji mdogo wa maji.
- Lishe yenye vyakula vilivyosindikwa kwa kiwango kikubwa.
- Magonjwa yanayoongeza shinikizo ndani ya tumbo.
Kwa mujibu wa tafiti mbalimbali, uwepo wa vihatarishi hivi hauhakikishi kuwa mtu atapata bawasiri, lakini huongeza uwezekano wake.
Dalili za awali za bawasiri za ndani na za nje
Katika hatua za mwanzo, dalili zinaweza kuwa ndogo kiasi kwamba mgonjwa huzipuuzia.
Dalili hizo ni pamoja na:
- Kuwashwa karibu na njia ya haja kubwa.
- Kuhisi uzito au usumbufu wakati wa kukaa.
- Matone machache ya damu baada ya kujisaidia.
- Kuhisi kuna uvimbe mdogo.
- Maumivu madogo yanayokuja na kuondoka.
- Kuhisi haja kubwa haijaisha kikamilifu.
Kutambua dalili hizi mapema kunaweza kusaidia mgonjwa kupata matibabu kabla tatizo halijawa kubwa.
Madhara yanayoweza kutokea
Bawasiri zisipotibiwa kwa wakati zinaweza kusababisha matatizo mbalimbali.
Kutokwa damu mara kwa mara kunaweza kusababisha upungufu wa damu (anemia), hasa ikiwa hali hiyo itaendelea kwa muda mrefu.
Kwa bawasiri za nje, damu inaweza kuganda ndani ya uvimbe (thrombosed external hemorrhoid), hali inayoweza kusababisha maumivu makali sana na uvimbe mkubwa.
Kwa bawasiri za ndani zilizotoka nje, mishipa inaweza kukosa mzunguko wa damu wa kutosha, jambo linaloweza kusababisha kuvimba zaidi na wakati mwingine uharibifu wa tishu.
Aidha, maumivu na usumbufu vinaweza kuathiri uwezo wa mtu kufanya kazi, kufanya mazoezi au hata kukaa kwa muda mrefu.