Bawasiri au Saratani ya Utumbo? Dalili Zinazofanana na Tofauti Zake ni swali ambalo watu wengi hujiuliza wanapoanza kuona damu kwenye choo, maumivu wakati wa kujisaidia au mabadiliko yasiyo ya kawaida katika mfumo wa haja kubwa. Kwa sababu dalili kadhaa za bawasiri na saratani ya utumbo zinaweza kufanana, si rahisi kwa mtu wa kawaida kutofautisha magonjwa haya bila kupata uchunguzi sahihi.
Katika jamii nyingi, watu huchukulia damu inayotoka wakati wa kujisaidia kuwa ni ishara ya kawaida ya bawasiri. Hata hivyo, ukweli wa kitabibu ni kwamba damu hiyo inaweza pia kuwa dalili ya tatizo jingine kubwa zaidi linalohitaji uchunguzi wa mapema. Hivyo, kuelewa tofauti kati ya bawasiri na saratani ya utumbo ni hatua muhimu katika kulinda afya.
Kwa mujibu wa taasisi mbalimbali za afya duniani, saratani ya utumbo mpana ni miongoni mwa saratani zinazoongoza kwa kusababisha vifo, lakini pia ni mojawapo ya saratani ambazo zinaweza kugunduliwa mapema na kudhibitiwa vizuri endapo dalili zake zitatambuliwa kwa wakati. Vivyo hivyo, bawasiri ni tatizo linalowapata mamilioni ya watu duniani na mara nyingi halihusiani na saratani, ingawa linaweza kuleta dalili zinazofanana.
Makala hii itafafanua kwa kina tofauti kati ya bawasiri na saratani ya utumbo, sababu zake, jinsi zinavyoathiri mwili, dalili zinazofanana, dalili zinazotofautiana, vihatarishi pamoja na njia za uchunguzi. Lengo ni kumwezesha msomaji kuelewa kwa undani hali hizi mbili bila kuchanganya dalili zake.
Bawasiri ni Nini?
Bawasiri ni uvimbe wa mishipa ya damu iliyopo ndani au nje ya njia ya haja kubwa. Mishipa hii inapopanuka kupita kiasi kutokana na kuongezeka kwa shinikizo, huvimba na kuanza kusababisha maumivu, kuwasha au kutokwa na damu.
Kitaalamu, mishipa ya eneo la puru na njia ya haja kubwa hufanya kazi ya kusaidia kufunga na kufungua njia ya haja kubwa wakati wa kujisaidia. Tatizo hutokea pale mishipa hii inapobeba shinikizo kubwa kwa muda mrefu, jambo linaloifanya kupoteza uimara wake.
Mabadiliko haya hutokea taratibu. Mwanzoni mishipa huanza kulegea. Kadiri muda unavyopita, huvimba zaidi na kujaa damu nyingi. Hatimaye mtu huanza kuona dalili mbalimbali zinazotegemea ukubwa wa uvimbe huo.
Saratani ya Utumbo ni Nini?
Saratani ya utumbo hutokea pale seli zinazounda ukuta wa utumbo zinapoanza kukua bila mpangilio wa kawaida. Badala ya kufuata mzunguko wa kawaida wa ukuaji na kufa, seli hizi huendelea kuzaliana na kutengeneza uvimbe unaoweza kuharibu tishu zinazouzunguka.
Katika hatua za mwanzo, mabadiliko huanza kwenye utando wa ndani wa utumbo. Mara nyingi huanzia kwenye uvimbe mdogo wa seli unaojulikana kama polyp. Baadhi ya polyps hubaki salama maisha yote, lakini nyingine zinaweza kubadilika na kuwa saratani baada ya miaka kadhaa.
Kadiri saratani inavyoendelea kukua, inaweza kuingia ndani zaidi ya ukuta wa utumbo, kuathiri mishipa ya damu na mfumo wa limfu, na baadaye kusambaa kwenye viungo vingine vya mwili.
Tofauti na bawasiri, saratani ya utumbo si tatizo la mishipa ya damu bali ni ugonjwa unaohusisha ukuaji usio wa kawaida wa seli.
Kwa Nini Dalili Zinaweza Kufanana?
Sababu kubwa inayofanya watu wengi wachanganye magonjwa haya ni kwamba yote yanaweza kuathiri eneo moja la mwili, yaani njia ya haja kubwa na sehemu ya mwisho ya utumbo.
Iwapo bawasiri ipo ndani ya njia ya haja kubwa, inaweza kutoa damu wakati wa kujisaidia. Vivyo hivyo, saratani iliyopo karibu na sehemu ya mwisho ya utumbo inaweza pia kutoa damu.
Aidha, magonjwa yote yanaweza kusababisha mtu kuhisi kutokumaliza haja vizuri, kupata usumbufu wakati wa kujisaidia au kuona mabadiliko kwenye choo.
Kutokana na kufanana huku, uchunguzi wa kitaalamu huwa muhimu ili kubaini chanzo halisi cha dalili.
Jinsi Bawasiri Hutokea Kibiolojia
Kila mara unapojisaidia, misuli ya nyonga, tumbo na puru hushirikiana kusukuma kinyesi nje ya mwili.
Ikiwa mtu analazimika kujikaza sana kwa muda mrefu, shinikizo ndani ya mishipa ya eneo la puru huongezeka. Mishipa hiyo hujaa damu nyingi kuliko kawaida na kuanza kupanuka.
Kadiri hali hii inavyojirudia mara kwa mara, ukuta wa mishipa hupoteza uwezo wake wa kurudi katika ukubwa wa kawaida.
Hatimaye mishipa hubaki imevimba muda wote.
Ndipo dalili za bawasiri huanza kujitokeza.
Jinsi Saratani ya Utumbo Huendelea
Mwili wa binadamu una mfumo unaodhibiti ukuaji wa seli.
Kila seli huzaliwa, hukua, hufanya kazi na hatimaye hufa kwa wakati wake.
Lakini pale ambapo mabadiliko ya vinasaba yanapotokea ndani ya seli za utumbo, mfumo huu huvurugika.
Seli huanza kugawanyika kwa kasi bila kudhibitiwa.
Kadiri zinavyoongezeka, hutengeneza uvimbe.
Uvimbe huu unaweza kuanza kuziba njia ya utumbo, kuharibu mishipa ya damu na kusababisha kutokwa na damu.
Baadaye unaweza kuenea kwenye ini, mapafu au sehemu nyingine za mwili.
Kwa mujibu wa tafiti mbalimbali zilizochapishwa katika majarida ya tiba, mchakato huu wa kubadilika kutoka polyp hadi saratani unaweza kuchukua miaka kadhaa, jambo linalofanya uchunguzi wa mapema kuwa na umuhimu mkubwa.
Dalili Zinazofanana Kati ya Bawasiri na Saratani ya Utumbo
Moja ya sababu kuu inayowafanya watu wengi washindwe kutofautisha magonjwa haya ni uwepo wa dalili zinazofanana.
Dalili hizo ni pamoja na:
- Kutokwa na damu wakati wa kujisaidia.
- Maumivu au usumbufu kwenye njia ya haja kubwa.
- Kuhisi haja haijaisha baada ya kujisaidia.
- Kuwashwa au kujaa kwenye eneo la puru.
- Kubadilika kwa namna ya haja kubwa.
- Kutojisikia vizuri wakati wa kujisaidia.
Ingawa dalili hizi zinaweza kuwepo kwenye magonjwa yote mawili, chanzo chake hutofautiana kabisa.
Kwa mfano, kwenye bawasiri damu hutokana na kupasuka kwa mishipa iliyovimba.
Kwa upande wa saratani ya utumbo, damu hutokana na uvimbe unaoharibu tishu za ukuta wa utumbo.
Kwa Nini Damu Hutokea?
Katika bawasiri, mishipa ya damu huwa imepanuka na ukuta wake huwa mwembamba.
Kinyesi kigumu kinapopita, kinaweza kukwaruza mishipa hiyo na kusababisha damu kutoka.
Kwa kawaida damu huwa nyekundu angavu kwa sababu hutoka karibu na sehemu ya kutokea kinyesi.
Katika saratani ya utumbo, damu hutokea kutokana na seli za saratani kuharibu mishipa ya damu ndani ya ukuta wa utumbo.
Kulingana na sehemu ilipo saratani, damu inaweza kuwa nyekundu au inaweza kuchanganyika na kinyesi na kufanya rangi ya choo kuwa nyeusi au yenye mabadiliko yasiyo ya kawaida.
Je, Maumivu Yanafanana?
Si lazima.
Bawasiri za nje mara nyingi husababisha maumivu makali hasa wakati wa kukaa au kujisaidia.
Bawasiri za ndani zinaweza zisiumize kabisa isipokuwa zikitoka nje ya njia ya haja kubwa au kupata uvimbe mkubwa.
Kwa upande mwingine, saratani ya utumbo katika hatua za mwanzo mara nyingi haisababishi maumivu makali.
Maumivu huanza kadiri uvimbe unavyoongezeka na kuathiri tishu nyingi zaidi.
Hali hii ndiyo sababu watu wengi huchelewa kutambua uwepo wa saratani kwa sababu dalili zake za mwanzo huwa hazina maumivu makubwa.
Kwa Nini Ni Muhimu Kutofautisha Magonjwa Haya Mapema?
Kutofautisha Bawasiri au Saratani ya Utumbo? Dalili Zinazofanana na Tofauti Zake mapema husaidia kuepuka kuchelewa kupata uchunguzi sahihi.
Watu wengi huendelea kujitibu wakiamini wana bawasiri pekee, ilhali chanzo halisi cha tatizo kinaweza kuwa tofauti.
Kwa sababu hiyo, mabadiliko yoyote yanayoendelea kwa muda mrefu kwenye mfumo wa haja kubwa yanapaswa kufanyiwa tathmini ya kitabibu kupitia uchunguzi unaofaa.